ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ : ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਸ਼ਾਸ਼ਨ

ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਅੰਡੇਮਾਨ-ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਬੇ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੀਟਲ ਨੀਲ ਆਈਲੈਂਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ;ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਤੋਂ ਉਤਰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗਭੱਗ 800 ਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਾਸ਼ਕ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਚਲਾਉਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਥੋਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਜਾਂ ਘੁਮੱਕੜ ਪੋਰਟ ਬਲੋਅਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਬੋਟ (ਕਿਸ਼ਤੀ) ਰਾਹੀਂ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ (ਟਾਪੂ) ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਟਾਪੂ ਬੇਅਬਾਦ ਹੈ ਪਰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਜਰੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਖਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਭਾਵ ਚੁਫੇਰਿਓ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਉਚੇ- ਲੰਬੇ, ਸੰਘਣੇ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਸਪਾਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਹਰ ਭਰੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਵੱਗ ਤੇ ਮੋਰ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਿਰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨੇੜ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ, ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ, ਨਵ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਦਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ,ਜਦਕਿ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘੰਮਾਉਣ ਲਈ ਗੌਲਫ ਕਾਰਡ (ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੁੱਭਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਸਤੂਸਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੈਰਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਸੋਈ ਘਰ ਤੇ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਸਬਾਈਟੇਰੀਅਨ ਗਿਰਜ਼ਾਘਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੱਥਰ ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਬਰਮਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੇ ਗਲਾਸ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੱਕੜੀ ਇੰਨੀ ਮਜਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ , ਪਰ ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰਾਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖੰਡਰਾਤ ਬਤਾਤੇ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਬੁਲੰਦ ਹੋਗੀ। ਗਿਰਜ਼ਾਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਤੈਰਾਕੀ ਪੂਲ, ਕਲੱਬ, ਦਫ਼ਤਰ, ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਫਿਲਟਰ ਪਲਾਂਟ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੋਰੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਲੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਰਜੰਦ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇਕ ਸਟੋਰ (ਇਮਾਰਤ) ਦਾ ਨਾਮ ਫਰਜੰਦ ਅਲੀ ਸਟੋਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਬੇ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁੱਝ ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਵ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਯਾਨੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁੰਮਸ ਭਰੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਹਲਕੀ ਚਲਦੀ ਹਵਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਤੇ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਹੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ 9855452043