ਅਜੌਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ

ਇਹ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਲ 2002 ਤੋਂ 2007 ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾਂ ਖਰੜ੍ਹ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੌਤਮ ਧੀਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਧੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਖ਼ਬਰ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਜੋ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੁੱਭਦੀ ਸੀ। ਮੀਡੀਆ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲ੍ਹ ਗਈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਧੀਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਘਟਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੱਲਬ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੋਰਡ (ਬੀਬੀਐਮਬੀ) ਦੇ ਸੈਕਟਰ 19 ਸਥਿਤ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੱਸ ਫ਼ਿਰ ਕੀ ਸੀ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਐਮਬੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੱਸੀ। ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਏਦਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਲਓ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਵੀ ਹੋਏ। ਚਲੋ ਖੈਰ! ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ, ਐਸ.ਐੱਸ ਵਿਰਕ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੌਤਮ ਧੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਧਰ ਸੁਮੇਧ ਸੈਣੀ (ਉਦੋਂ ਡੀ.ਆਈ.ਜੀ ਸਨ) ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਗੌਤਮ ਧੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਬਲਕਿ ਚਾਲਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰੂੰਗਾ। ਵਿਰਕ ਨੇ ਸੁਮੇਧ ਸੈਣੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਏਕੇ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹਾਲਾਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਕਾਇਦਾ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾਂ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚੋ ਖਾਸਕਰ ਸੁਮੇਧ ਸੈਣੀ ਵਰਗੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਕੋਲ੍ਹੋ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਛਡਾਉਣਾ। ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਕਾਲੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ’ਤੇ ਕੇਸ ਦਰਜ਼ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਬਕਾ ਅਕਾਲੀ ਮੰਤਰੀ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾਹ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਲੰਗਾਹ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਾਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।ਇਸਦੀ ਭਿਣਕ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ੍ਹ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਰਬਜੀਤ ਪੰਧੇਰ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਗੂੜੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ। ਪੰਧੇਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੁੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਾਂ ਅੱਗੇ ਕਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਸੱਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬੈਠੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੀਤੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਜਗਤ ਵਿਚ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਬਦਲਾਅ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਅਮਲੋਹ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ; ਜਿਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਲੋਹ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਸ਼ੂ ਗੋਇਲ ’ਤੇ ਕੇਸ ਦਰਜ਼ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ’ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇੱਟਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੂ ਗੋਇਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਕੋਲ੍ਹ ਦੱਬੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਪਰਚਾ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਐਨਾਂ ਕਸੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਲੋਂ ਛਾਪੀਆ ਜਾ ਰਹੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਓ ਕਿ ਸੱਤਾ ਧਿਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੂ ਗੋਇਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਦਰਜ਼ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਵੀ ਲੈਣੇ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ’ਤੇ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਰਿਮਾਂਡ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਸਮਾਜ, ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕਿਰਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕੌਣ ਭਰੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੋਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ ਮੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਮੀਡੀਆ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਬਾਰੇ ਚੰਗਾਂ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਰਿਹਾ। ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਬਰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਐਨਾਂ ਦਬਾਅ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਤੇ ਅਹੁੱਦੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਬਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਅ ਸਕਿਆ ਜੋ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਲੋ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅਜੇ ਵੀ ਡੁੱਲ੍ਹਾਂ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਇਨਾ ਹਨ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ੍ਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਭੇਤ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਖੇ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੋਠੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਅੱਖੋੋ ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਚੰਦਰ ਚੂਹੜ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜ਼ਮਹੂਰੀਅਤ ਬਹਾਲ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੋ, ਅਜੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ। ਸਮੂਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤ ਵਿਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਵੱਲ੍ਹ ਵੱਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋ ਇੱਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੋਗੇ। ਬਾਕੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਲ੍ਹੇ ਬੰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ 9855452043

ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ : ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਸ਼ਾਸ਼ਨ

ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਅੰਡੇਮਾਨ-ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਬੇ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੀਟਲ ਨੀਲ ਆਈਲੈਂਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ;ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਤੋਂ ਉਤਰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗਭੱਗ 800 ਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਾਸ਼ਕ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਚਲਾਉਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਥੋਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਜਾਂ ਘੁਮੱਕੜ ਪੋਰਟ ਬਲੋਅਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਬੋਟ (ਕਿਸ਼ਤੀ) ਰਾਹੀਂ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ (ਟਾਪੂ) ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਟਾਪੂ ਬੇਅਬਾਦ ਹੈ ਪਰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਜਰੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਖਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਭਾਵ ਚੁਫੇਰਿਓ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਉਚੇ- ਲੰਬੇ, ਸੰਘਣੇ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਸਪਾਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਹਰ ਭਰੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਵੱਗ ਤੇ ਮੋਰ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਿਰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨੇੜ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ, ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ, ਨਵ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਦਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ,ਜਦਕਿ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘੰਮਾਉਣ ਲਈ ਗੌਲਫ ਕਾਰਡ (ਬੈਟਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੁੱਭਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਸਤੂਸਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੈਰਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਸੋਈ ਘਰ ਤੇ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਸਬਾਈਟੇਰੀਅਨ ਗਿਰਜ਼ਾਘਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੱਥਰ ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਬਰਮਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੇ ਗਲਾਸ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੱਕੜੀ ਇੰਨੀ ਮਜਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ , ਪਰ ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰਾਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖੰਡਰਾਤ ਬਤਾਤੇ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਬੁਲੰਦ ਹੋਗੀ। ਗਿਰਜ਼ਾਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਤੈਰਾਕੀ ਪੂਲ, ਕਲੱਬ, ਦਫ਼ਤਰ, ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਫਿਲਟਰ ਪਲਾਂਟ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੋਰੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਲੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਰਜੰਦ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇਕ ਸਟੋਰ (ਇਮਾਰਤ) ਦਾ ਨਾਮ ਫਰਜੰਦ ਅਲੀ ਸਟੋਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਲੂਅਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਬੇ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁੱਝ ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਵ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਯਾਨੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁੰਮਸ ਭਰੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਹਲਕੀ ਚਲਦੀ ਹਵਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਤੇ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਰੋਸ ਆਈਲੈਂਡ ਹੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ 9855452043